Ο Θουκυδίδης στην αναφορά του στο ανισοζύγιο δυνάμεων θεμελίωσε διαχρονικά τις πραγματικότητες της διεθνούς πολιτικής: “οι δυνατοί κάνουν όσα τους επιτρέπει η δύναμή τους και οι αδύναμοι υποχωρούν και αποδέχονται». Το μόνο που φαίνεται να άλλαξε έκτοτε, είναι πως στον αρχαίο κόσμο, δύναμη σήμαινε σχεδόν απόλυτα στρατιωτική ισχύ, ενώ στο  σύγχρονο κόσμο, οι κυβερνήσεις υιοθετούν κι άλλους παράγοντες ισχύος στη στρατηγική τους σε συγκρουσιακές σχέσεις με άλλες χώρες. Σήμερα, η ισχύς αποτελεί συνδυασμό παραγόντων όπως αμυντικούς, πολιτικούς, νομικούς και οικονομικούς. Φυσικά, ο αμυντικός τομέας συνιστά αναπόσπαστο μέρος μιας αξιόπιστης στρατηγικής. Πως μπορεί η Κύπρος, ως ο αδύνατος, να αποφύγει την υποδούλωση της στη δυνατή Τουρκία;

Πάμπολλα ιστορικά παραδείγματα δείχνουν περιπτώσεις όπου ο αδύνατος κατάφερε να ανατρέψει την υποδούλωσή του σε συντριπτικά υπέρτερες δυνάμεις. Πέραν από τον αστάθμιτο παράγοντα της Ιστορίας που όντως συνιστά μια πραγματικότητα, η νίκη προκύπτει και ως αποτέλεσμα καλού σχεδιασμού, με αξιοποίηση του συγκριτικού πλεονεκτήματος στην κατάλληλη ώρα. Το 480 π.Χ. ο στρατηγός Θεμιστοκλής οδήγησε τους Έλληνες στη μεγάλη νίκη της Σαλαμίνας επειδή αξιοποίησαν τα συγκριτικά τους πλεονεκτήματα (στενότητα του κόλπου, μικρό και ευέλικτο σχήμα ελληνικών πλοίων κ.ά.), έναντι των υπέρτερων περσικών δυνάμεων. Καθώς άλλοι στρατηγοί,  επιχειρηματολογούσαν να δοθεί η μάχη στο ανοιχτό πέλαγος.    

Το 1974, αιώνες αργότερα, καθώς ο συντριπτικά υπέρτερος τουρκικός στρατός όδευε προς τις ακτές της Κερύνειας και επιχειρούσε την απόβαση, εκεί εντοπίζεται το συγκριτικό πλεονέκτημα των Ελληνικών δυνάμεων για καίριο και αποτελεσματικό χτύπημα. Η ΕΟΚΑ βήτα χρόνια πριν, η CIA και η χούντα, «φρόντισαν» να αποδυναμωθεί η αποτρεπτική μας δυνατότητα και να μην αξιοποιηθεί το συγκριτικό πλεονέκτημα στην ώρα του. Εκ των υστέρων, είναι εύκολο να κατανοήσουμε πως αξιοποιήθηκε το συγκριτικό πλεονέκτημα στη Σαλαμίνα και πως χάθηκε στην Κερύνεια.     

Η ευρωπαϊκή στρατηγική μας δεν ανέτρεψε το ανισοζύγιο δυνάμεων στην Κύπρο, αλλά δημιούργησε συγκριτικό πλεονέκτημα για την Κυπριακή Δημοκρατία και τις θέσεις μας, παρά πριν. Αυτό το συγκριτικό πλεονέκτημα,  κορυφώθηκε στο ορόσημο του Δεκέμβρη στην αξιολόγηση της Τουρκίας για δεσμεύσεις της προς την Ε.Ε. που αφορούσαν την Κυπριακή Δημοκρατία και το κυπριακό. Η Κυβέρνηση μας, υπό το βάρος έξωθεν πιέσεων και εγχώριων θεωριών περί ευελιξίας και «πατριωτικού ρεαλισμού», δεν αντέδρασε αποτελεσματικά με τον μοναδικό μοχλό πίεσης έναντι μπλοκάροντας τις ενταξιακές της Τουρκίας. Το εξωφρενικό είναι πως, καθώς επιτρέψαμε στις ενταξιακές της να προχωρούν, καλούμε άλλους να πιέσουν «για να καμφθεί η αδιαλλαξία της Τουρκίας», χωρίς εμείς να ασκούμε τις πιέσεις που μπορούμε!   

Η πολύχρονη στρατηγική και η προνοητικότητα του λαού να απορρίψει το σχέδιο Ανάν, κατέστησαν την Κυπριακή Δημοκρατία θεσμικό κριτή των ενταξιακών της Τουρκίας, που όμως  δεν αξιοποιείται όταν πρέπει. Χάθηκε μια μοναδική ευκαιρία επειδή το συγκριτικό πλεονέκτημα στο ευρωπαϊκό μας χαρτί, από δω και πέρα αποδυναμώνεται. Από την ομόφωνη απόφαση των 27 της Ε.Ε. του 2006, φτάσαμε στη μονομερή δήλωση του 2009. Οι πιέσεις αυξάνονται. Οι θέσεις μας διολισθαίνουν. Η κατοχή εμπεδώνεται.

Τελευταία εξέλιξη - είμαστε ακόμη στην αρχή- είναι οι πρόσφατες προτάσεις για την Διακυβέρνηση (που ετοίμασε η Τουρκία) και κρίθηκαν από όλα τα Ε/κ κόμματα απαράδεχτες για το συνομοσπονδιακό τους περιεχόμενο. Ο μαξιμαλισμός και η θρασύτητα της τουρκικής πλευράς είναι λίγα για να περιγράψουν τις τουρκικές προτάσεις. Δεν προσδοκούμε οτιδήποτε από εκείνους τους Ε/κ που υπονόμευαν τον προηγούμενο Πρόεδρο ως … μαξιμαλιστή, τώρα κατάπιαν τη γλώσσα τους που η Τουρκία εξελίσσεται σε αχόρταγο θηρίο με πειθήνιο της τον Ταλάτ. Η ευκαιρία όμως παρέχει τη δυνατότητα για σωστική αντίδραση πριν την συντριβή. Εντούτοις, ο Πρόεδρος συνεχίζει τις διαπραγματεύσεις καθώς το περιεχόμενο των συνομιλιών μετατοπίζεται εις βάρος μας. Και οι αντιδράσεις των κομμάτων παραμένουν χωρίς κάτι ουσιαστικό, ενώ στα ΜΜΕ, οι «στρατευμένοι» δημοσιογράφοι «φροντίζουν» να ... συζητούν στην τηλεόραση για το 1963 και τις προεδρικές του 2013.

 

Κώστας Μαυρίδης  mavrides@ucy.ac.cy