Ένα «Γράμμα από την Αμερική» του φίλου Σ. Δράκου (πανεπιστημιακού σε Ιατρική Σχολή στις ΗΠΑ), όπου σημειώνεται η απουσία των πνευματικών ανθρώπων από το προσκήνιο, υπήρξε το ερέθισμα για το άρθρο αυτό. Ο προβληματισμός του Σ. Δράκου ξεκίνησε από κείμενο του Καθ. Γ. Μπαμπινιώτη στο οποίο επισημαίνεται η φθορά των ανθρωπιστικών σπουδών, ιδίως της κλασσικής παιδείας στα πανεπιστήμια Ευρώπης και Αμερικής. Για όσους κύρια έγνοια μας είναι το μέλλον των συμφερόντων του ελληνισμού διαχρονικά –συμπυκνωμένο στον όρο «εθνικό συμφέρον»- , ο ρόλος των πνευματικών ανθρώπων είναι καθοριστικός, ιδίως  σε μεγάλα διλήμματα.

Παρά τις φωτεινές εξαιρέσεις και εξάρσεις, η εμβέλεια των πνευματικών ανθρώπων είναι περιορισμένη σε μια νεοελληνική κοινωνία που επικρατεί η νωχέλεια και η ιδιοτέλεια. Μια μόνο ιστορική διαπίστωση αναδεικνύει το μέγεθος της παρακμής. Μετά το 1821, μετά από απίστευτες θυσίες, αναδύθηκε το νεοελληνικό κράτος, πάφτωχο και ρακένδυτο. Στην μετέπειτα πολιτική του διαδρομή και για σχεδόν 100 περίπου χρόνια, στο προσκήνιο κυριαρχούσε ο αλυτρωτισμός, που η συστράτευση όλων των πόρων στην υπηρεσία των εκτός συνόρων αλύτρωτων Ελλήνων που παρέμειναν σκλαβωμένοι. Οι ελεύθεροι Έλληνες προσέφεραν τα πάντα και έθεταν τους ελάχιστους πόρους του ελεύθερου κράτους στην υπηρεσία του εθνικού συμφέροντος και όχι στην υπηρεσία του στενού νεοελληνικού κράτους. Δεν κρίνω την επάρκεια των όποιων πολιτικών, αλλά οι πολιτικοί τότε «αντιδικούσαν» για το πως θα λυτρωθούν οι εκτός νεοελληνικού κράτους Έλληνες. Όχι, πως να επωφεληθούν οι εντός. Από τη στιγμή που ένα κομμάτι εθνικού χώρου απελευθερώθηκε, οι πόροι του τέθηκαν στην υπηρεσία Ελλήνων που δεν ψήφιζαν και που βεβαίως, δεν καθόριζαν το αποτέλεσμα των εκλογών εντός Ελλάδας. Αυτό απαιτούσε το ηθικό επίπεδο της εποχής και της κοινωνίας.

Τις τελευταίες δεκαετίες, στο προσκήνιο επικρατεί το ανάποδο. Η πολιτική επικεντρώνεται στη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των νεοελλήνων εντός Ελλάδας και οι επιλογές σε κρίσιμα ορόσημα, είναι εις βάρος των συμφερόντων των Ελλήνων εκτός νεοελληνικών συνόρων (Κύπρος, Β. Ήπειρος κ.ά.) Η παρακμή προχωρεί ώστε τώρα να λειτουργεί σε βάρος και των Ελλήνων που διαβιούν εντός του ελλαδικού κράτους, μακριά από το λεκανοπέδιο της Αττικής. Τα απογοητευτικά αποτελέσματα στην Κύπρο, Αιγαίο, οικονομία και αλλού, είναι συμπτώματα της ευρύτερης κατάπτωσης και ιδιοτέλειας που κυριαρχεί σε πλατύτερο κοινωνικό επίπεδο και που προσάρμοσε το «εθνικό συμφέρον» σε πολιτικές που βολεύουν και συμφέρουν, αλλά αποξενωμένες από την ιστορική πλεύση του ελληνισμού. Σήμερα, το τι συνιστά «εθνικό συμφέρον» έχει στενέψει απίστευτα και επικίνδυνα, σε βαθμό που το πρόσκαιρο οικονομικό συμφέρον μιας-δυο γενιών να θεωρείται το εθνικό συμφέρον.  

Υπάρχουν στιγμές που η κοινωνία στρέφει το βλέμμα στους πνευματικούς της ανθρώπους για καθοδήγηση που δεν είναι μολυσμένη από τις σκοπιμότητες και τις ιδιοτέλειες που ευδοκιμεί στην πολιτική. Για παράδειγμα, το θέμα των κατεχόμενων περιουσιών μετά την απόφαση του ΕΔΑΔ απαιτεί πνευματική καθοδήγηση προτού μολυνθεί. Ενδεικτικά αναφέρω δύο περιπτώσεις, δείγμα της αθλιότητας που διαβρώνει ηθικές αντιστάσεις (α) δημοσιογράφος στον «Πολίτη» υπεδείκνυε στις 10.3.2010 ότι «το ΕΔΑΔ έχει βάλει ΞΕΚΑΘΑΡΗ προθεσμία μέχρι τις 31/12/2011, για όσους πρόσφυγες θέλουν να προσφύγουν στην επιτροπή αποζημιώσεων και μετά... πάππαλλα» και (β) κομματικό στέλεχος συντασσόταν με άρθρο του την 1.5.2010, μετά την Απόφαση Όραμς, με τους δικαιωμένους πρόσφυγες επειδή «στην κρίσιμη ώρα, όταν θα συγκρουστούν συμφέροντα και συσχετισμοί, να μετρήσει κάθε πολιτικό και νομικό μέσο διαθέτουμε». Μετά την αρνητική απόφαση του ΕΔΑΔ, άλλαξε τροπάριο και καταφέρεται (24.3.2010) εναντίον όσων έσπρωχναν πρόσφυγες να διεκδικήσουν τις περιουσίες τους και επικρίνει τους προεδρικούς χειρισμούς με τους οποίους όμως ουσιαστικά συμφωνεί! Απέναντι σε τέτοιου είδους ασυναρτησίες και αθλιότητες, οι πνευματικοί άνθρωποι διαθέτουν τα εχέγγυα και οφείλουν να καθοδηγήσουν.

 

Κώστας Μαυρίδης mavrides@ucy.ac.cy