Toυ Κώστα Μαυρίδη*
Στη φετινή μαύρη επέτειο της τουρκικής εισβολής, η εφημ. «Έθνος της Κυριακής» δημοσίευσε νέα αποχαρακτηρισθέντα έγγραφα των κρατικών υπηρεσιών των ΗΠΑ. Τα έγγραφα αυτά πιστοποιούν ξανά τον καθοριστικό ρόλο των Αμερικανών στο τρίγωνο Κύπρος-Ελλάδα-Τουρκία το 1974. Τη φορά αυτή, οι παρεμβάσεις αποκαλύπτονται μέσα και από χάρτη όπου σχεδιάστηκαν τα «εγκριμένα» όρια επέκτασης των δυνάμεων εισβολής –πριν από την εξαπόλυση της δεύτερης φάσης της εισβολής - που έκτοτε χαράχτηκαν στο κυπριακό έδαφος.
Στο τότε ψυχροπολεμικό περιβάλλον, οι ΗΠΑ επιδίωκαν την διάλυση του κυπριακού κράτους αλλά μόνο υπό την προϋπόθεση ότι θα αποφευγόταν ένας Ελληνοτουρκικός πόλεμος που θα συνιστούσε σοβαρό πλήγμα στη Νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Για τις ΗΠΑ το μέτωπο ενάντια στους Σοβιετικούς ήταν σαφώς μεγαλύτερης στρατηγικής αξίας και έπρεπε να διασφαλιστεί πάση θυσία. Και έτσι είχε σχεδιαστεί, ελέω της χουντικής υποτέλειας και προδοσίας.
Αρχεία επί αρχείων δείχνουν ότι, τόσο πριν όσο και μετά που ξεκίνησε η εισβολή, οι ΗΠΑ θεωρούσαν ως ύψιστη επιδίωξη για την περιοχή μας, τη διαφύλαξη της συνοχής του ΝΑΤΟ. Και από τη στιγμή που η Τουρκία άρχισε την εισβολή, έπρεπε να αποτραπεί η αποφασιστική είσοδος της Ελλάδας στον πόλεμο. Για τις ΗΠΑ, αυτό είχε ύψιστη σημασία. Και εάν το επέβαλλαν οι εξελίξεις, θα έπρεπε να σταματήσει η τουρκική εισβολή.
Αρχεία επί αρχείων αυτό καταγράφουν. Αυτό τονίζει ξανά και ξανά ο Κίσσινγκερ (Υπουργός Εξ. ΗΠΑ) στους ανθρώπους του. Αυτό είχε ως όρο εντολής ο αμερικανός Σίσκο όταν παρενέβαινε. Πάση θυσία να αποφευχθεί η είσοδος της Ελλάδας στον πόλεμο. Και με δεδομένο την έναρξη της εισβολής, οι πιέσεις στράφηκαν προς την Ελλάδα. Με υποδείξεις και «προτροπές». Με εκβιασμούς προς τις μαριονέτες της χούντας αλλά και τους πολιτικούς που ανέλαβαν μετά. Με κινδυνολογίες και παραπληροφόρηση π.χ. ότι επίκειται επίθεση κατά της Ελλάδας από τα βόρεια σύνορα. Με εξαγορές συνειδήσεων. Με υποσχέσεις για «αντιπαροχή» εμπορικών αντιπροσωπειών και άλλων οικονομικών «κινήτρων». Κι όλα αυτά για να μη χαλάσει η «συνεργασία» που είχαν εξασφαλίσει από την χούντα.
Μια μόνο κίνηση μπορούσε να ανατρέψει τη στάση των αμερικανών απέναντι στην υπό εξέλιξη εισβολή: η δυναμική είσοδος της Ελλάδας στον πόλεμο της Κύπρου. Άλλωστε, η Τουρκία τότε δεν διέθετε σοβαρές δυνατότητες αποβατικής δύναμης πέραν εκείνης που απασχολούσε στην Κύπρο. Μερικές προσβολές του αποβατικού σώματος στις ακτές της Κερύνειας θα ήσαν πιθανώς αρκετές για να προκαλέσουν την επέμβαση των αμερικανών με απαίτηση να σταματήσει η εισβολή. Διότι αυτό επέβαλλε το ύψιστο συμφέρον τους. Στην πραγματικότητα, τα Ελληνικά μαχητικά και βομβαρδιστικά ουδέποτε πέταξαν προς την Κύπρο. Τα υπερσύγχρονα τότε Ελληνικά υποβρύχια ουδέποτε έπληξαν την αποβατική δύναμη. Έτσι, η Τουρκία εκτέλεσε αυτό που ήθελε κι εμείς ουδέποτε θα μάθουμε τι θα συνέβαινε αν η Ελλάδα αντιδρούσε.
Στο σημερινό περιβάλλον, οι ΗΠΑ επιδιώκουν ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε. Αυτό είναι στην εποχή μας το ύψιστο στρατηγικό συμφέρον τους για την περιοχή. Το κυπριακό αποκτά «αξία» ενόσω μπορεί να εμποδίζει αυτή τη συγκριτικά ύψιστη επιδίωξη των ΗΠΑ. Ιδίως ενόψει της αξιολόγησης της Τουρκίας για τις υποχρεώσεις της και προς την Κύπρο, τι θα συμβεί εάν προβάλουμε σθεναρές θέσεις που ουσιαστικά τελματώνουν τις ενταξιακές της Τουρκίας;
Ενόσω ακολουθούμε την ίδια στρατηγική, χωρίς να αντιμετωπίζουμε στην πράξη το θέμα των ενταξιακών της Τουρκίας, ουδέποτε θα μάθουμε εάν κάτι θα άλλαζε. Η σημερινή πολιτική μας, όπως και τότε, βολεύει τις ΗΠΑ και την Τουρκία, ενώ μια σωστή λύση του κυπριακού απομακρύνεται με μοναδική προοπτική κατάληξης στο τέλος, εάν προκύψει λύση, αυτή να είναι προσαρμοσμένη στις τουρκικές απαιτήσεις. Ρεαλιστικά, τα πράγματα είναι τόσο απλά.
* Ο Κώστας Μαυρίδης είναι ακαδημαικός