ΦΟΙΒΟΥ ΚΛΟΚΚΑΡΗ*
1. Γενικά
Κατά τις συνομιλίες για λύση του Κυπριακού ελλοχεύει ο κίνδυνος να παγιδευτούμε στον όρο «μία Κυριαρχία» του Κυπριακού Κράτους.
Το σχέδιο Ανάν 5, για το εν λόγω θέμα περιλάμβανε τις εξής διατάξεις:
(1) Θεμελιώδης Συμφωνία (Foundation Agreement)
- Άρθρο 2.1. (a)
«Η Ενωμένη Κυπριακή Δημοκρατία είναι ένα ανεξάρτητο κράτος με τη μορφή αδιάλυτου Συνεταιρισμού (indissoluble partnership) με μία ομόσπονδη κυβέρνηση (federal goverment) και δύο συνιστώσες ισότιμες πολιτείες (equal constituent states) την Ε/Κ και την Τ/Κ πολιτεία. Η Κύπρος είναι μέλος των ΗΕ και έχει μία ενιαία διεθνή προσωπικότητα και κυριαρχία (single sovereignty)».
- Άρθρο 2.1 (b)
«Η ομόσπονδη κυβέρνηση ασκεί κυριαρχικά (sovereignly) τις εξουσίες που καθορίζει το Σύνταγμα...»
- Άρθρο 2.1 (c)
«Οι συνιστώσες πολιτείες διέπονται από την αρχή της ισότητας. Μέσα στα όρια του Συντάγματος ασκούν κυριαρχικά (sovereignly) όλες τις εξουσίες τις οποίες το Σύνταγμα δεν εκχωρεί στην ομόσπονδη Κυβέρνηση...»
(2) Σύνταγμα της Ενωμένης Κυπριακής Δημοκρατίας (Constitution of United Cyprus Republic)
- Άρθρο 1
«The United Cyprus Republic is an independent and Sovereign State...»
- Άρθρο 14.1
«Σύμφωνα με το παρόν Σύνταγμα η ομόσπονδη Κυβέρνηση θα ασκεί κυριαρχικά (sovereignly) τις νομοθετικές και εκτελεστικές αρμοδιότητες στα ακόλουθα θέματα:
α. External Relations, including conclution of International treaties and Defence Policy.
- Άρθρο 15
«Οι συνιστώσες πολιτείες εντός των ορίων του παρόντος Συντάγματος θα ασκούν κυριαρχικά (sovereignly) μέσα στα εδαφικά τους σύνορα όλες τις αρμοδιότητες και λειτουργίες τις οποίες το παρόν Σύνταγμα δεν αναθέτει στην ομόσπονδη Κυβέρνηση».
2. Σχόλια
(1) Η έννοια της κυριαρχίας για ένα κράτος είναι μια και αδιαίρετη και πρέπει να ανήκει μόνο στο ομόσπονδο κράτος. Στο σχέδιο Ανάν ο όρος «sovereignly» χρησιμοποιείται τόσο στην άσκηση των εξουσιών του federal government όσο και των constituent states.
Επί του θέματος παραπέμπω σε σχετικό απόσπασμα από το βιβλίο του Γιάννου Ν. Κρανιδιώτη «Οι Διαπραγματεύσεις για την επίλυση του Κυπριακού, οι Διακοινoτικές Συνομιλίες 1974-1981» που εκδόθηκε το 1981.
«Ένα από τα συστατικά και απαραίτητα στοιχεία ενός κράτους είναι η κυριαρχία. Στις Τ/Κ προτάσεις η κυριαρχία της Κύπρου θα μοιραζόταν μεταξύ των δύο κοινοτήτων οι οποίες θα ελογίζοντο ως συνιδρυτές της Δημοκρατίας. Η έννοια της κυριαρχίας όμως είναι μία και αδιαίρετη και θα έπρεπε να ανήκει στο ομοσπονδιακό κράτος».
(2) Ένα από τα βασικά συστατικά της έννοιας της κυριαρχίας είναι η δυνατότητα ενός κράτους να ασκεί εξουσία και έλεγχο και να παρέχει ασφάλεια από απειλές και προστασία (άμυνα) της επικράτειάς του (ξηρά, θάλασσα, αέρα).
Αυτή η δυνατότητα εμπεριέχεται στην αρμοδιότητα που δόθηκε στο σχέδιο Ανάν στην ομόσπονδη κυβέρνηση στο άρθρο 14.1 του Συντάγματος της Ενωμένης Κυπριακής Δημοκρατίας με τον όρο «Defence Policy».
Το οξύμωρο στην περίπτωση αυτή είναι ότι ενώ το ομόσπονδο κράτος είχε την αρμοδιότητα της αμυντικής πολιτικής, δεν είχε καμία δυνατότητα να την ασκήσει γιατί δεν θα είχε ούτε τα μέσα ούτε τα όργανα άσκησής της. Δεν θα είχε ένοπλες δυνάμεις ούτε στρατιωτικό επιτελείο που θα σχεδίαζε την άμυνα των ξένων στρατιωτικών αποσπασμάτων που θα παρέμεναν στο νησί (κατηργείτο το Τριμερές Στρατηγείο) αλλά ούτε και όργανο για τον πολιτικό έλεγχο των στρατιωτικών αποσπασμάτων (κατηργείτο η Τριυπουργική Επιτροπή).
Τα ξένα στρατιωτικά αποσπάσματα, υπεύθυνα για την ασφάλεια της Κύπρου, θα είχαν άμεση υπαγωγή στις χώρες τους χωρίς καμία δυνατότητα παρέμβασης της Κύπρου.
3. Συμπεράσματα
Στον όρο «μία Κυριαρχία», για το Κυπριακό Κράτος που θα προκύψει από τη λύση θα πρέπει να αποφύγουμε την παγίδα του σχεδίου Ανάν. Δηλαδή ενώ θα καταγράφεται ρητά ότι το ομόσπονδο κράτος θα έχει «μία Κυριαρχία» στην ουσία:
* Η κυριαρχία να διασπάται και να κατανέμεται και προς τις δύο κοινότητες. Ένα παράδειγμα η δυνατότητα να έχουν οι κοινότητες το δικό τους Κέντρο Έρευνας Διάσωσης παρά το γεγονός ότι η Έρευνα Διάσωση περιλαμβάνεται στις αρμοδιότητες του ομόσπονδου Κράτους (Άρθρο 14 του Συντάγματος).
* Μεγάλο μέρος της κυριαρχίας να εκχωρηθεί έμμεσα στην Τουρκία, με την ενσωμάτωση στο σχέδιο διμερών συμφωνιών του Ψευδοκράτους με την Τουρκία (ιδιαίτερα στον τομέα της έρευνας διάσωσης και ασφάλειας ακτών) που παρείχαν το δικαίωμα αεροναυτικής παρουσίας της Τουρκίας στην Κύπρο χωρίς την έγκριση του Ομόσπονδου Κράτους.
* Αντιστράτηγος ε.α.