Του Υποστράτηγου ε.α. Αλέξανδρου Α. Μιχαηλίδη

          Η ολοκλήρωση του τελετουργικού, τυπικής αλλά και ουσιαστικότατης παραμέτρου, της ένταξης των 10 νέων Κρατών - Μελών, στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στις 16 Απριλίου 2003, ιστορικής, για την Κυπριακή Δημοκρατία ημερομηνίας, ζωντανεύει στη μνήμη του ιστορικού ερευνητή, τις άοκνες προσπάθειες του οραματιστή, πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας, για το «δικό του Ευρωπαϊκό όνειρο...».

          Ανατρέχοντας στις ιστορικές σελίδες, επισημαίνω, ότι, από το 1811, ο τότε νεαρός διπλωμάτης, ακόλουθος της Ρωσικής Πρεσβείας στη Βιέννη, Ιωάννης Καποδίστριας, παράλληλα με τη συνεχή πάλη, για τη δικαίωση πολλών Ευρωπαϊκών λαών, εθνών και κρατών - μεταξύ των οποίων και του δικού του έθνους - στην αντιπαράθεση με τις σκοτεινές δυνάμεις του δολοπλόκου ανθέλληνα Μέτερνιχ και της Ιεράς Συμμαχίας, δεν σταμάτησε να πολεμά, κυριολεκτικά, για το μέλλον της «δικής» του Ευρώπης.

          Δεν έχω το ηθικό δικαίωμα να προσπεράσω αδιάφορα, χωρίς να τονίσω κάποια ιστορικά ή αν θέλετε μεταφυσικά στοιχεία, που αφορούν στη σχέση αίματος και όχι μόνο, του Ιωάννη Καποδίστρια με την Κύπρο, όπως και όλης της οικογένειας από το 1689 και μετά, ημερομηνίας κατά την οποία απονεμήθηκε στους Καποδίστρια, ο τίτλος του «κόμη» από το Δούκα της Σαβοΐας και τιτουλάριο βασιλέα της Κύπρου Βίκτορα-Αμεδαίο Β΄.

          Ο Ιωάννης Καποδίστριας, είναι ο δευτερότοκος γιος του κόμη Αντώνιου-Μαρία Καποδίστρια - μέλους παλαιότατης Κερκυραϊκής οικογένειας ευγενών - και της Αδαμαντίας ή Διαμαντίνας Γονέμη, κόρης του κόμη Χριστόδουλου Γονέμη, κυπριακής καταγωγής επιφανούς άνδρα σύμφωνα με το Libro d' Oro της Γαληνότατης (La Serenissima) Δημοκρατίας της Βενετίας. Τα πιο πάνω, έστω και αν κάποιος δεν πιστεύει στη μεταφυσική, εν τούτοις, προδιαθέτουν, για την ευγένεια και την καθοριστική συμβολή στα διεθνώς ιστορικά τεκταινόμενα, από το Ελληνικό Έθνος και τη διορατικότητα των αναγνωρισμένου κύρους, Ανδρών του.

          Η ουσιαστική εμπλοκή του στη πολιτική κονίστρα του ευρωπαϊκού χώρου, αρχίζει, όπως προαναφέρθηκε, το 1811, από τη Βιέννη. Τον επόμενο χρόνο, λόγω της δράσης  και της θετικής συμβολής του στη Ρωσική διπλωματία, ονομάζεται «εν ενεργεία σύμβουλος της Επικράτειας». Το Νοέμβριο του 1813, ο Τσάρος Αλέξανδρος Α΄, του αναθέτει τη λύση του περίπλοκου Ελβετικού ζητήματος. Περί τα μέσα του 1814, ολοκληρώνει με επιτυχία τη θεμελίωση του Ομοσπονδιακού Συστήματος της Ελβετίας, και κατοχυρώνει την ουδετερότητά της.

Η πάλη του κατά του κατεστημένου και των δολοπλοκιών των αντιδραστικών κύκλων του Καγκελάριου της Αυστρίας, περιβόητου Μέτερνιχ, τον φέρνει αντίπαλο στα σκοτεινά σχέδια του τελευταίου και του Διευθυντηρίου των Δυνάμεων, που, και μόνο η απλή σκέψη για την όποια εκδήλωση «επαναστατικού πνεύματος» στους υπόδουλους λαούς της Ευρώπης, τους εύρισκε «κάθετα» αντίθετους. Όπως ο Μέτερνιχ, πίστευε, οι επαναστάσεις είναι «επιδημία» και όσο «το μικρόβιο παραμένει ζωντανό, κάθε κράτος κινδυνεύει να μολυνθεί», απόψεις που υπερίσχυσαν στην Ευρώπη του 19ου αιώνα.

Ο διορισμός του, το 1815, ως Γραμματέα της Επικράτειας επί των Εξωτερικών, (Υπουργός Εξωτερικών), έγινε δεκτός με καχυποψία από τους αντιδραστικούς κύκλους της Ευρώπης, οι οποίοι είχαν ανησυχήσει από τις φιλελεύθερες αντιλήψεις του. Όπως ο ίδιος σημειώνει, στην αυτοβιογραφία του, αν, στο Υπόμνημα που υπέβαλε στο Τσάρο, το 1816, οι υποδείξεις του γίνονταν δεκτές, θα οδηγούσαν στην σταδιακή απελευθέρωση των υπόδουλων Βαλκανικών λαών.

 Στο Συνέδριο του Άαχεν, για τη ρύθμιση του θέματος της στρατιωτικής κατοχής της Γαλλίας από τους συμμάχους το Νοέμβριο του 1818, ο Ιωάννης Καποδίστριας, προτείνει, για πρώτη φορά, τη δημιουργία μιας «Πανευρωπαϊκής Συνεννόησης», που θα είχε τη μορφή Διαιτητικού Οργάνου στις διαφορές όλων των ευρωπαϊκών κρατών. Οι προτάσεις αυτές δεν είχαν απήχηση. Όλες οι προσπάθειες του Καποδίστρια προς τους ισχυρούς της Ευρώπης, κατά τα χρόνια που ήταν ενεργός διπλωμάτης, ήσαν, σχεδόν, χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Αμετακίνητος στόχος του μεγάλου Έλληνα πολιτικού άνδρα, στάθηκε πάντοτε η θεμελίωση μιας νέας τάξης πραγμάτων στην Ευρώπη, όπου, επιγραμματικά, περιλαμβάνονταν:

α. Η ύφεση και ο σταδιακός αφοπλισμός.

β. Η κατάργηση του δουλεμπορίου.

γ. Η πάταξη της πειρατείας.

δ. Η εδραίωση των ουδέτερων ομοσπονδιακών πολιτειακών συστημάτων.

ε. Η κατάλυση της «κλειστής» συμμαχίας του 1815.

στ. Η δημόσια καταδίκη και εγκατάλειψη της αρχής των επεμβάσεων στα εσωτερικά των άλλων κρατών.

ζ. Η καθιέρωση ενός «Υπερεθνικού Οργανισμού» με τη συμμετοχή και των μικρότερων κρατών χωρίς διακρίσεις.

η. Η υιοθέτηση του θεσμού της διαιτησίας για την επίλυση, χωρίς χρήση βίας, των διεθνών διαφορών.

θ. Η θέσπιση συνταγματικών θεσμών και η προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

ι. Η βαθμιαία ανεξαρτητοποίηση των αποικιών.

Η προοδευτική και φιλελεύθερη πολιτική του Ιωάννη Καποδίστρια από το 1815 ως το 1821, περιλαμβάνει πληθωρικές περιόδους έντονης πολιτικής δράσης. Τάχθηκε ανεπιφύλακτα υπέρ μιας νέας τάξης πραγμάτων για την παλινόρθωση της Ευρώπης, μιας τάξης εδραιωμένης όμως σε εθνικά κράτη και συνταγματικές κυβερνήσεις με βάση ένα διεθνές ευρύτερο και δημοκρατικότερο σύστημα. Επιθυμούσε αλλαγές με ειρηνικά μέσα. Διευκρίνιζε ότι στις περιπτώσεις υπόδουλων εθνοτήτων οι εθνικοί πόθοι δεν ήταν δίκαιο να καταπιέζονται. Πίστευε ότι η Ευρώπη θα έπρεπε να προστατευθεί από την επιβολή του δικαίου των ισχυρότερων με τη βία.

Ο Καποδίστριας δεχόταν ότι η «νέα τάξη πραγμάτων» είχε την ανάγκη ουσιαστικών μεταρρυθμίσεων τόσο σε διεθνές επίπεδο όσο και στα εσωτερικά του κάθε κράτους. Υποδείκνυε την καθιέρωση μιας «Υπερεθνικής Συμμαχίας» στα πλαίσια της οποίας να εγγυηθούν όλα τα Ευρωπαϊκά Κράτη την παρούσα εδαφική τους κατάσταση και την ισχύουσα μορφή διακυβέρνησης.

 Σύμφωνα με τις παραπάνω πολιτικές θέσεις, θα καθίστατο δυνατό να ρυθμιστούν από κοινού όλα τα ζητήματα που απασχολούσαν την Ευρώπη, εφόσον η έννοια της γενικότερης συμμαχίας αποσκοπούσε στην εξασφάλιση της εσωτερικής και εξωτερικής γαλήνης των ευρωπαϊκών κρατών καθώς και στον περιορισμό των επεκτατικών βλέψεων των μεγάλων. Στα πλαίσια, λοιπόν, αυτού του Υπερεθνικού Οργανισμού, ο Καποδίστριας προσπάθησε να αναγάγει την επέμβαση σε εγγύηση της ανεξαρτησίας, της ακεραιότητας και της ασφάλειας όλων των κρατών.

Οι ριζοσπαστικές και τολμηρότατες θέσεις του ήλθαν, όπως ήταν αναμενόμενο, σε πλήρη ρήξη με τις τότε κρατούσες αντιλήψεις στην Ευρώπη. Η προσπάθεια του για μια νέα τάξη πραγμάτων στην Ευρώπη είχε ταφεί οριστικά όμως τα οράματά του ενστερνίστηκαν οι νεότερες γενιές και οι περισσότερες από τις θέσεις του έχουν σήμερα δικαιωθεί.    

Σήμερα, λοιπόν, ακόμη πιο επιτακτικά, έχουμε το ιερόν καθήκον να θυμηθούμε Αυτόν, τον μακρινό μας πρόγονο, τον Ιωάννη Καποδίστρια, όπως και νεότερους, τολμηρούς άνδρες, τον Κύπριο άνδρα και Μεγάλο απόντα, Γιάννο Κρανιδιώτη, που με διορατικότητα, συνέλαβε στα σημεία των καιρών την προοπτική της υλοποίησης των θέσεων του Καποδίστρια, σε ότι αφορά το μέλλον της μικρής μας Πατρίδας, Κύπρου, και στάθηκε όρθιος και με επιμονή στις θέσεις του. Τώρα πρέπει, όσο ποτέ άλλοτε να του αποδοθούν οι αρμόζουσες τιμές από την Πατρίδα μας.

Το λόγο έχουν οι πολιτικοί και λόγιοι μελετητές των Μεγάλων αυτών Ανδρών που στις φλέβες τους κυλάει το αίμα του Μαρτυρικού, ανά τους αιώνες, λαού μας. 

(Προσφυγιά 22 Απρ.2003)