Σίμος Α. Αγγελίδης
Δικηγόρος
Απρίλιος 2005
1. Ποίος μπορεί να καταχωρήσει προσφυγή;
Οποιοδήποτε άτομο το οποίο είναι σήμερα ιδιοκτήτης κινητής ή ακίνητης περιουσίας η οποία βρίσκεται στις κατεχόμενες περιοχές μπορεί να προσφύγει στο ΕΔΑΔ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμα και άτομα τα οποία δεν έχουν τίτλο ιδιοκτησίας αλλά είχαν την μόνιμη τους κατοικία στις κατεχόμενες περιοχές μπορούν να προσφύγουν.
2. Έχω καθυστερήσει και δεν μπορώ πλέον να καταχωρήσω την προσφυγή μου;
Όχι, ποτέ δεν είναι αργά. Από την στιγμή που ένα άτομο δεν μπορεί λόγω της συνεχιζόμενης κατοχής να απολαύσει την ιδιοκτησία ή/ και το σπίτι του και επειδή το δικαστήριο έχει ήδη κρίνει ότι αυτού του είδους παραβιάσεις είναι συνεχιζόμενες, το άτομο αυτό μπορεί να προσφύγει όποτε το ίδιο θελήσει.
3. Μπορώ να προχωρήσω ατομικά ή με την οικογένεια μου;
Υπάρχουν δύο μορφές προσφυγών. Αυτές στις οποίες προχωρά ο αιτητής μόνος του και αυτές με τις οποίες προχωρά με τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειάς του. Η επιλογή έχει σχέση πάντοτε με την επιθυμία του προσφεύγοντος, αλλά συναρτάται και με τα πραγματικά δεδομένα τα οποία ίσχυαν κατά το 1974. Συνήθως το κριτήριο στην περίπτωση όπου υπήρχε μόνιμη κατοικία στις κατεχόμενες περιοχές είναι ποιοι διέμεναν εκεί.
4. Γιατί να κάνω προσφυγή;
Είναι δικαίωμα του κάθε ατόμου να προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και να διεκδικήσει από την Τουρκία ειδικές και γενικές αποζημιώσεις για την απώλεια χρήσης και εκμετάλλευσης της περιουσίας. Μέσω της απόφασης του ΕΔΑΔ ο αιτητής σε ατομικό επίπεδο διασφαλίζει και/ ή αγωνίζεται και ο ίδιος ατομικά για το δικαίωμα περιουσίας, μόνιμης κατοικίας και επιστροφής. Παράλληλα αυξάνει τις πολιτικές και οικονομικές πιέσεις εναντίον της Τουρκίας, ειδικά εάν κάποιος λάβει υπόψη του την ευρωπαϊκή προοπτική και πορεία στην οποία προσπαθεί να υπεισέλθει. Τρίτον και πιο βασικό, θεωρήθηκε και ορθά, ότι με μια προσφυγή, ο κάθε εκτοπισμένος και πρόσφυγας βοηθά κατά τρόπο ουσιαστικό και αποτελεσματικό την Κυπριακή Δημοκρατία, καθώς οποιαδήποτε μελλοντική πρόταση επίλυσης του Κυπριακού Προβλήματος θα πρέπει να συνάδει με τις Αποφάσεις του ΕΔΑΔ, οι οποίες προβλέπουν και προνοούν ότι οι πρόσφυγες και εκτοπισμένοι έχουν δικαίωμα επιστροφής και δικαίωμα να αποζημιωθούν για την απώλεια εισοδήματος και την παραβίαση του δικαιώματος απόλαυσης και εκμετάλλευσης της περιουσίας τους. Αυτό καταδεικνύει πως οποιαδήποτε μελλοντική λύση δεν δύναται να περιορίζει το δικαίωμα επιστροφής αλλά ούτε και να διαχωρίζει τον λαό με βάση γεωγραφικά κριτήρια ή την φυλετική και εθνική καταγωγή.
5. Τι στοιχεία είναι απαραίτητα για να καταχωρηθεί μια προσφυγή;
Για το αρχικό στάδιο μιας προσφυγής είναι απαραίτητα τα ακόλουθα στοιχεία:
α) φωτοαντίγραφα των τίτλων ιδιοκτησίας, είτε είναι βεβαιώσεις που έχουν εκδοθεί από τα κτηματολόγια στις ελεύθερες περιοχές μετά το 1974 ή κοτσάνια τα οποία οι αιτητές κατάφεραν να διασώσουν.
β) μια γενική περιγραφή της περιουσίας.
γ) πρέπει να συμπληρωθούν δύο έντυπα, το πρώτο έντυπο θα εξουσιοδοτεί το γραφείο για να αναλάβει την προσφυγή και το δεύτερο έντυπο περιέχει ερωτήσεις σχετικές με τα προσωπικά δεδομένα του κάθε αιτητή, όπως ημερομηνία γέννησης, τηλέφωνο κτλ.
6. Τι ακριβώς διεκδικώ;
Υπάρχουν αρκετές μορφές διεκδικήσεων οι οποίες συγκεκριμενοποιούνται και εξειδικεύονται στο στάδιο των θεραπειών. Μεταξύ άλλων αναφέρω πως κατοχυρώνεται το δικαίωμα περιουσίας και της χρήσης. Επίσης προβλέπεται αποζημίωση για την απώλεια εισοδημάτων και απόφαση για την επαναφορά της περιουσίας στην αρχική της κατάσταση, όπου αυτό είναι δυνατό. Γίνεται επίσης αναφορά στο δικαίωμα της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής, στο δικαίωμα του οποιουδήποτε να μην υποβάλλεται σε ταπεινωτική απάνθρωπη και μειωτική μεταχείριση η οποία μάλιστα μπορεί να αναχθεί και σε επίπεδο βασανιστηρίου, όπως επίσης και επίκληση του δικαιώματος ενός ατόμου να μην είναι θύμα διακρίσεων και άνισης μεταχείρισης. Είναι γνωστό ότι ο μόνος λόγος για τον οποίο έχουμε εκδιωχθεί είναι διότι υπάρχει μια διαρκής ρατσιστική πολιτική της Τουρκίας με την οποία οι Ε/Κ διώκονται λόγο της καταγωγής τους.
7. Ποία η διαδικασία στο ΕΔΑΔ;
Καταχωρείται η προσφυγή. Λαμβάνουμε αριθμό και τίτλο προσφυγής. Υπάρχουν προδικαστικές ενστάσεις από την Τουρκία, τις οποίες απαντούμε όσο ανεδαφικές και παράλογες και αν είναι. Οι ισχυρισμοί αυτοί εξετάζονται από το Δικαστήριο το οποίο κρίνει κατά πόσο, εν πρώτοις, υπάρχει παραδεκτή προσφυγή. Εάν κρίνει ότι υπάρχει εκ πρώτης όψεως παραδεκτή υπόθεση, τότε εξετάζει την ουσία των παραπόνων αφού καταχωρήσουν όλες οι πλευρές τα δικόγραφά τους. Αφού συμπληρωθεί η διαδικασία αυτή, το Δικαστήριο εκδίδει απόφαση επί της ουσίας. Μετά από αυτό, το δικαστήριο ζητά συγκεκριμενοποίηση των απαιτήσεων. Σε αυτό το στάδιο είναι αναγκαίο να χρησιμοποιηθεί και εκτιμητής για να μπορέσει με τεκμηριωμένο τρόπο να αναφερθεί στο ύψος των αποζημιώσεων για την απώλεια εισοδημάτων. Υπενθυμίζω ότι το δικαίωμα περιουσίας είναι αναπαλλοτρίωτο εκτός από ορισμένες περιορισμένες και νόμιμες εξαιρέσεις, που προφανώς δεν περιλαμβάνουν το ενδεχόμενο εισβολής και κατοχής.
8. Υπάρχουν οποιεσδήποτε προηγούμενες αποφάσεις / δεδικασμένο;
Υπάρχει μόνο μια προσφυγή που έχει αποπερατωθεί εντελώς. Υπάρχουν αρκετές δεκάδες προσφυγές οι οποίες έχουν περάσει το παραδεκτό στάδιο και 3 οι οποίες βρίσκονται στο στάδιο των αποζημιώσεων. Στο δικαστήριο σήμερα εκκρεμούν πέραν των 2500 προσφυγών. Υπάρχει φυσικά και το προηγούμενο της 4ης Διακρατικής Προσφυγής Κύπρου v. Τουρκίας. Τα πιο πάνω δεδομένα αποτελούν προηγούμενα τα οποία το ΕΔΑΔ λαμβάνει υπόψη του όταν εξετάζει την κάθε νέα προσφυγή που καταχωρείται.
9. Πόσο κοστίζει μια προσφυγή;
Στην Κύπρο υπάρχουν 4-5 δικηγορικά γραφεία τα οποία ασχολούνται κατά εξειδικευμένο τρόπο με το θέμα αυτό, ενώ υπάρχουν αρκετά άλλα, τα οποία ασχολούνται με το θέμα αυτό αλλά όχι σε τόσο βάθος ή και επισταμένα. Το κάθε δικηγορικό γραφείο έχει διαφορετική προσέγγιση/ πολιτική αναφορικά με το θέμα της χρέωσης / επιβάρυνσης σε σχέση με την νομική εργασία την οποία διεκπεραιώνει. Ορισμένα γραφεία επίσης χρεώνουν και ποσοστά.
Αυτοί είναι παράγοντες οι οποίοι θα πρέπει να συνυπολογιστούν, όπως επίσης η ύπαρξη αγαστής συνεννόησης και συνεργασίας με το δικηγόρο, πράγμα απαραίτητο, αλλά και την εμπιστοσύνη την οποία εμπνέει ο δικηγόρος επαγγελματικά ή λόγω των διαχρονικών απόψεών και ιδεών του. Ως εκ τούτου είναι σίγουρα πιο ορθό, ο άμεσα ενδιαφερόμενος, να προχωρήσει σε μια έρευνα, για να κρίνει πιο δικηγορικό γραφείο είναι αυτό το οποίο θα μπορέσει να τον εκπροσωπήσει και / ή τον εκφράζει καλύτερα.
Ανεξάρτητα από τα δικηγορικά έξοδα, προς το τέλος της Προσφυγής, προκύπτουν και τα έξοδα του εκτιμητή γης, ο οποίος ως εμπειρογνώμονας, θα κληθεί να εκτιμήσει την αξία της γης με σημερινά δεδομένα ως να μην είχε γίνει η εισβολή και κατοχή. Αυτό είναι αναγκαίο, για να μπορέσει το Ευρωπαϊκό δικαστήριο να εκτιμήσει το ύψος των αποζημιώσεων, για την απώλεια χρήσης και απώλεια εισοδημάτων, λαμβάνοντας υπόψη την σημερινή αξία και όχι αυτή του 1974.
10. Εάν προσφύγουν πολλοί μαζί υπάρχει κίνδυνος να μην μπορεί το δικαστήριο να αντεπεξέλθει στον όγκο αυτό;
Αυτός ο ανεδαφικός ισχυρισμός έχει τεθεί στο παρελθόν σε μια προσπάθεια ορισμένων να σταματήσουν την ροή των προσφυγών στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, καθώς όσες πιο πολλές αποφάσεις εκδίδονται τόσο πιο δύσκολο είναι να διατηρηθούν οι ισορροπίες που έχουν δημιουργηθεί κατόπιν διαπραγματεύσεων. Το όλο σύστημα του γεωγραφικού, φυλετικού και εθνικού διαχωρισμού καταρρέει. Το δικαστήριο πληροφοριακά εξετάζει γύρω στις 50,000 παραδεκτές προσφυγές κάθε χρόνο και γύρω στις 150.000 απαράδεκτες. Είναι έτοιμο να δεχθεί παράπονα από 750.000.000 άτομα από 43 χώρες μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης άρα όσο μεγάλος και αν είναι ο αριθμός των προσφυγών έχει την δυνατότητα και τα μέσα να τις εξετάσει.
10+1 Τελικά η Τιτίνα Λοϊζίδου έλαβε τις αποζημιώσεις τις οποίες επιδίκασε το ΕΔΑΔ;
Ναι, η Τιτίνα Λοϊζίδου έλαβε από την Τουρκία περί τα τέλη του 2003 τις αποζημιώσεις τις οποίες το Δικαστήριο απεφάνθη ότι δικαιούται, οι οποίες συνολικά ανέρχονταν περίπου στις 600.000ΛΚ. Αυτές οι αποζημιώσεις υπολογίστηκαν χωρίς η συγκεκριμένη ιδιοκτησία της Τιτίνας Λοϊζίδου να αφορά μόνιμη κατοικία στις κατεχόμενες περιοχές και άρα αναμένεται πως άτομα που θα προσφύγουν τα οποία είχαν την μόνιμη τους κατοικία στις κατεχόμενες περιοχές να δικαιούνται ακόμη πιο αυξημένες αποζημιώσεις. Επίσης πρέπει να αναφερθεί ότι το δικαίωμα επιστροφής της κα Λοϊζίδου, που είναι το δεύτερο σκέλος της τελικής απόφασης και έχει ήδη διασφαλισθεί με βάση την δικαστική απόφαση, αναμένεται να εξεταστεί από την Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης αυτό τον χρόνο.
Εύχομαι ο πιο πάνω απλοποιημένος τρόπος παρουσίασης του θέματος να είναι αρκούντως ικανοποιητικός.
Παραμένω πρόθυμος πάντοτε για οποιεσδήποτε περαιτέρω πληροφορίες ή και ερωτήματα τα οποία μπορεί να προκύψουν, όπως επίσης και για μια μελλοντική συνάντηση εάν το κρίνετε σκόπιμο και απαραίτητο.
Με εκτίμηση,
Σίμος Α. Αγγελίδης
Δικηγόρος με ειδίκευση στα Ανθρώπινα Δικαιώματα.